2026 жылдың 20 наурызында Алматы қаласындағы Қазақстан Баспасөз-клубында SHE.TRI өңірлік бастамасының іске қосылуына арналған пресс-конференция өтті. Бұл жоба Орталық Азия елдерінде әйелдердің бұқаралық спортқа қатысу деңгейін арттыруға бағытталған.
Жоба Алматы, Ташкент, Бішкек және Самарқанд қалаларын біріктіріп, әйелдердің спортпен айналысуын бастауына және тұрақты физикалық белсенділікке бейімделуіне кедергі келтіретін тосқауылдарды азайтуды мақсат етеді.
Кәсіби спорттағы жаһандық жетістіктерге қарамастан, атап айтқанда Paris 2024 Олимпиада ойындары алғаш рет толық гендерлік теңдікпен (50% әйелдер және 50% ерлер) өткеніне қарамастан, бұқаралық спортта алшақтық сақталып отыр. Әйелдер, салауатты өмір салтына қызығушылықтың артқанына қарамастан, әлі де алғашқы қадамды сирек жасайды.
Trigada қауымдастығының тең құрылтайшысы, Almaty Marathon атқарушы директоры, Салтанат Қазыбаева атап өткендей, «бұқаралық спортта әйелдердің қатысу деңгейі әлі де ерлерге қарағанда төмен – бұл алғашқы қадамды жасау бұрынғыдай қиын екенін көрсетеді».
Қазақстанда жағдай біртіндеп өзгеруде: Almaty Marathon 2025 деректері бойынша әйелдер қатысушылардың 44,4%-ын құрады (16 149 адамның 7 111-і). Алайда триатлонда әлі де біраз алшақтық байқалады – Ironman Kazakhstan 2023 жарысында қатысушылардың шамамен 80%-ы ерлер, ал 20%-ы ғана әйелдер болды.
Осыған байланысты SHE.TRI бастамасы іске қосылды – бұл әйелдерді спортқа тарту үшін жағдай жасайтын платформа. «Бұл жай ғана жарыстар сериясы емес, алғашқы қадамды жасауға және спортта тұрақты түрде қалуға көмектесетін қолдау жүйесі», – деп атап өтті Салтанат Қазыбаева.
Өңірде де ұқсас жағдай байқалады. Өзбекстанда триатлон жарыстарына қатысушылардың шамамен 29%-ы әйелдер болса, Қырғызстанда indoor форматында – 27,7%, ал outdoor жарыстарда – 19%. Жалпы Орталық Азия бойынша көрсеткіш шамамен 70% ерлер және 30% әйелдер деңгейінде сақталып отыр.
Өзбекстан триатлон федерациясының бас хатшысы, Women Tri Club жобасының негізін қалаушы Елена Кунның айтуынша, «ерлер мен әйелдер арасындағы физикалық белсенділік деңгейіндегі алшақтық 25 жылдан астам уақыт бойы өзгермей келеді – бұл жаңа тәсілдерді қажет ететін жүйелі мәселе».
Қырғызстан триатлон федерациясының бас хатшысы, Asia Triathlon Атқарушы кеңесінің мүшесі Елена Лыжина-Полченкова: «indoor жарыстарындағы жоғары қатысу үлесі олардың қолжетімділігімен түсіндіріледі – уақыт пен ресурстар аз жұмсалады, әрі спортқа кіру оңайырақ», – деп атап өтті.
Сарапшылардың айтуынша, әйелдердің спортқа төмен деңгейде тартылуының себептері кешенді – уақыт пен қаржы ресурстарының жетіспеушілігінен бастап, қалыптасқан әлеуметтік көзқарастар мен қолжетімді инфрақұрылымның болмауы. Сонымен қатар, медиа кеңістікте әйелдердің жеткіліксіз көрініс табуы да маңызды рөл атқарады.
«Көбінесе біз тек табысқа жеткен спортшы әйелдердің тарихын көреміз, бұл спорттың күрделі және бәріне арналмаған іс ретінде әсер қалдыруы мүмкін», – дейді Trigada тең құрылтайшысы, The Sport PR-директоры Аяна Аманбаева.
SHE.TRI бастамасы жаңа тәсілді ұсынады – нәтижеге емес, алғашқы қадам мен оң тәжірибеге басымдық берілетін, қолжетімді әрі қолдаушы орта қалыптастыру.
Жарыстар сериясы басталып та кетті: алғашқы кезең 8 наурыз күні Бішкекте indoor форматында өтті. Қатысушылар 300 метр жүзу, велотренажёрда 10 км және 2 км жүгіру қашықтықтарын еңсерді.
Келесі жарыстар мына күндерге жоспарланған:
– Ташкент – 6–7 маусым
– Алматы – 12 шілде
Алматы кезеңі мына форматта өтеді: бассейнде 300 метр жүзу, орталық стадион айналасында 8 км велокезең және стадион ішінде 2 км жүгіру.
Барлық жарыстарға қатысу ашық – дайындық деңгейіне қарамастан кез келген әйел қатыса алады. Жарыс форматы әдейі қолжетімді етіп жасалған: қысқа қашықтықтар, қауіпсіз жағдайлар және кез келген велосипедпен қатысу мүмкіндігі, бастапқы кедергілерді азайтуға мүмкіндік береді.
Trigada тең құрылтайшысы, спорттық психолог Айгерім Райымқұлованың айтуынша, «көп жағдайда басты кедергі – физикалық дайындық емес, ішкі күмән мен бастау қорқынышы».
SHE.TRI спортты тек физикалық белсенділік ретінде ғана емес, денсаулықты нығайту, сенімділікті арттыру және қоғамда жаңа рөлдік үлгілер қалыптастыруға арналған маңызды әлеуметтік құрал ретінде қарастырады.
About the Author
